Đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp của văn bản quy phạm pháp luật thông qua hoạt động thẩm định dự thảo văn bản quy phạm pháp luật
Sign In
Nghiên cứu trao đổi
                  

Đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp của văn bản quy phạm pháp luật thông qua hoạt động thẩm định dự thảo văn bản quy phạm pháp luật

Tính hợp hiến là nhân tố hàng đầu bảo đảm cho sự thống nhất của toàn bộ hệ thống pháp luật, đòi hỏi tất cả các văn bản quy phạm pháp luật trong hệ thống pháp luật không được trái hoặc mâu thuẫn với Hiến pháp, tính hợp hiến không chỉ được xác định trên cơ sở những quy định cụ thể của Hiến pháp mà còn trên cơ sở tinh thần, nguyên tắc của Hiến pháp. Tính hợp pháp được hiểu là văn bản quy phạm pháp luật được ban hành phù hợp với pháp luật, không trái với pháp luật. Để đảm bảo tính hợp pháp, văn bản quy phạm pháp luật phải được ban hành đúng thẩm quyền, đúng nội dung, trình tự, thủ tục xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật và phải phù hợp với quy định về thể thức và kỹ thuật trình bày văn bản quy phạm pháp luật.
Thẩm định văn bản quy phạm pháp luật là một giai đoạn bắt buộc của quy trình xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật; là hoạt động xem xét đánh giá về tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất, đồng bộ của văn bản QPPL nhằm đảm bảo chất lượng, nội dung, hình thức của dự thảo trước khi trình cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét, ban hành.
Trong quá trình thẩm định, cơ quan thẩm định có trách nhiệm kiểm tra trước về tính hợp hiến, hợp pháp của dự thảo văn bản quy phạm pháp luật, có nghĩa là cơ quan thẩm định phải xem xét văn bản quy phạm pháp luật gửi thẩm định có trái với quy định của Hiến pháp không? Có phù hợp với tinh thần của Hiến pháp không? Điều này là không hề dễ dàng vì thực tế ban hành và áp dụng pháp luật từ trước đến nay thường có xu hướng đối chiếu áp dụng các điều khoản cụ thể chứ chưa chú trọng đến các nguyên tắc chung của văn bản quy phạm pháp luật, do vậy, việc kiểm soát quy định này của cơ quan thẩm định là vô cùng quan trọng. Kiểm soát về tính hợp pháp trong hoạt động thẩm định thể hiện ở việc, cơ quan thẩm định xem xét dự thảo văn bản quy phạm pháp luật được soạn thảo có đúng thẩm quyền về nội dung, thẩm quyền về hình thức theo quy định của pháp luật. Để xem xét về nội dung này, cơ quan thẩm định phải đối chiếu với quy định trong Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật, các văn bản quy định chi tiết hướng dẫn thi hành, các văn bản quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan quản lý chuyên ngành có liên quan và các chủ thể có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật; theo đó, về thẩm quyền hình thức thì Hội đồng nhân dân chỉ được ban hành nghị quyết quy phạm pháp luật, Ủy ban nhân dân chỉ được ban hành quyết định quy phạm pháp luật, về thẩm quyền nội dung thì chủ thể có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật được ban hành văn bản quy phạm pháp luật để giải quyết những công việc trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ quyền hạn mà pháp luật cho phép. Để bảo đảm tính hợp pháp về nội dung của văn bản quy phạm pháp luật, ngoài yêu cầu phải đúng về căn cứ pháp lý, văn bản quy phạm pháp luật còn phải có nội dung phù hợp với quy định của pháp luật, nó thể hiện ở việc văn bản cấp dưới phải phù hợp văn bản cấp trên, văn bản địa phương ban hành phải phù hợp, thống nhất với văn bản do Trung ương ban hành. Ngoài ra, văn bản quy phạm pháp luật sẽ bị coi là không hợp pháp nếu không tuân thủ quy định của pháp luật về trình tự thủ tục xây dựng, ban hành văn bản, thể thức và kỹ thuật trình bày văn bản quy phạm pháp luật quy định tại Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và văn bản quy định chi tiết hướng dẫn thi hành.
Thời gian qua, thông qua hoạt động thẩm định, Sở Tư pháp đã phát hiện nhiều văn bản không đúng thẩm quyền, không phù hợp với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên, mâu thuẫn, chồng chéo với văn bản của chính mình ban hành, các ý kiến thẩm định của Sở Tư pháp được cơ quan soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý, công tác thẩm định văn bản quy phạm pháp luật của Sở Tư pháp đã được Lãnh đạo Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh đánh giá cao, thể hiện sự tin tưởng thông qua việc chỉ ký ban hành văn bản khi có ý kiến thẩm định của Sở Tư pháp, điều này cho thấy, Sở Tư pháp đã và đang là “người gác cổng” đáng tin cậy của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh trong việc ban hành chính sách, pháp luật ở địa phương.
Bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp trong hoạt động xây dựng văn bản quy phạm pháp luật là một nguyên tắc, một yêu cầu khách quan, đây còn là căn cứ để đánh giá hiệu quả, hiệu lực trong hoạt động của bộ máy nhà nước, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật hướng tới xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân.
Nguyễn Hương - Sở Tư pháp Đắk Lắk