1. Kết quả công tác chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và việc thực hiện nhiệm vụ của Bộ Tư pháp
Trong 06 tháng đầu năm 2022, Chính phủ đã tổ chức 03 phiên họp chuyên đề về xây dựng pháp luật; ban hành 09 nghị quyết chỉ đạo, yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ đẩy nhanh tiến độ, bảo đảm chất lượng lập đề nghị xây dựng, soạn thảo các luật, pháp lệnh và khắc phục tình trạng nợ ban hành văn bản. Thủ tướng Chính phủ ban hành 01 quyết định
([1]), 01 văn bản
([2]) để chỉ đạo, đôn đốc công tác xây dựng pháp luật và phân công soạn thảo các dự án luật, pháp lệnh, văn bản quy định chi tiết. Ngoài việc yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ khẩn trương soạn thảo, trình đúng tiến độ, bảo đảm chất lượng các dự án luật, nghị quyết trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 3, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ phải trực tiếp chỉ đạo, tập trung nguồn lực bảo đảm tiến độ ban hành các văn bản quy định chi tiết. Tập thể Thường trực Chính phủ và các đồng chí Lãnh đạo Chính phủ chỉ đạo cụ thể về nội dung chính sách, nội dung dự thảo văn bản quy phạm pháp luật.
Bộ Tư pháp tiếp tục sát sao trong theo dõi, đôn đốc thực hiện Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh và ban hành văn bản quy định chi tiết. Bên cạnh việc gửi công văn cho các bộ, cơ quan ngang bộ để đôn đốc thực hiện, Bộ Tư pháp đã tổ chức họp, các buổi làm việc trực tiếp nhằm đôn đốc việc triển khai thực hiện Quyết định số 2114/QĐ-TTg ngày 16/12/2021 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch thực hiện Kết luận số 19-KL/TW của Bộ Chính trị và Đề án định hướng Chương trình xây dựng pháp luật nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, thực hiện Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh và ban hành văn bản quy định chi tiết nhằm nghiên cứu, đề xuất các biện pháp xử lý khó khăn, vướng mắc trong xây dựng pháp luật.
2. Kết quả xây dựng luật, pháp lệnh và ban hành văn bản quy định chi tiết 6 tháng đầu năm 2022
2.1. Kết quả xây dựng luật, pháp lệnh
a) Kết quả trình Chính phủ
Trong 6 tháng đầu năm 2022, các bộ, cơ quan ngang bộ đã trình Chính phủ xem xét, cho ý kiến
12 dự án luật, dự thảo nghị quyết. Cụ thể:
- 05/12 dự án theo phân công tại Quyết định số 1427/QĐ-TTg ngày 24/8/2021 của Thủ tướng Chính phủ phân công cơ quan chủ trì soạn thảo, thời hạn trình các dự án luật được điều chỉnh trong Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2021 và các dự án luật thuộc Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2022 đã được Chính phủ xem xét, cho ý kiến
- 07/12 dự án được Chính phủ xem xét, cho ý kiến theo Chương trình công tác hàng năm của Chính phủ.
Thực hiện Chương trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật hàng năm, các bộ, cơ quan ngang bộ đã trình Chính phủ xem xét, cho ý kiến đối với
12 đề nghị xây dựng luật, pháp lệnh để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, Quốc hội bổ sung vào Chương trình, trong đó:
- 08/12 đề nghị đã được xem xét, bổ sung vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2022-2023;
- 04/12 đề nghị cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện để báo cáo Chính phủ xem xét, cho ý kiến trước khi trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét bổ sung vào Chương trình.
b) Kết quả trình Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội
Theo Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2022, tại Kỳ họp thứ 3, Chính phủ có nhiệm vụ trình Quốc hội 12 dự án luật, trong đó: trình Quốc hội thông qua 05 dự án là các dự án đã được Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2; trình Quốc hội thông qua theo quy trình 01 kỳ họp đối với 03 dự thảo nghị quyết và trình Quốc hội cho ý kiến đối với 07 dự án.
Tuy nhiên, tại Kỳ họp, Chính phủ đã đề nghị lùi thời hạn trình đối với dự án Luật Đất đai (sửa đổi). Sau khi xem xét đề nghị của Chính phủ, tại Kỳ họp thứ 3, Quốc hội đã quyết định: (i) Xem xét thông qua 08 dự án, dự thảo (trong đó 01 dự thảo Nghị quyết được xem xét thông qua tại Nghị quyết chung của kỳ họp mà không ban hành Nghị quyết riêng); (ii) Cho ý kiến đối với 06 dự án.
2.2. Kết quả ban hành văn bản quy định chi tiết
Trong 6 tháng đầu năm 2022, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các Bộ trưởng có nhiệm vụ ban hành
45 văn bản (
33 nghị định, 07 quyết định, 05 thông tư).
Tính đến ngày 21/6/2022, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ đã ban hành được
32 văn bản (
22 nghị định, 05 quyết định, 05 thông tư; chi tiết tại Phụ lục 2 kèm theo Báo cáo này). Còn nợ ban hành
13/45 văn bản (chiếm 28,89%) (11 nghị định, 02 quyết định) nợ chưa ban hành quy định chi tiết 7 luật, nghị quyết đã có hiệu lực
(chi tiết tại Phụ lục 3 kèm theo báo cáo này).
2.3. Đánh giá chung
a) Trong 06 tháng đầu năm 2022, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục ưu tiên dành nhiều thời gian để thảo luận, cho ý kiến về công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế pháp luật. Các bộ đã quan tâm chỉ đạo bảo đảm tiến độ và chất lượng các dự án luật, pháp lệnh; tiến độ xây dựng, ban hành văn bản quy định chi tiết từng bước đáp ứng yêu cầu công tác triển khai thi hành luật, pháp lệnh. Kết quả này thể hiện sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và sự quyết tâm của các bộ, ngành trong công tác xây dựng thể chế, pháp luật.
b) Bên cạnh những kết quả đạt được, việc thực hiện Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh và ban hành văn bản quy định chi tiết còn một số tồn tại, hạn chế sau:
- Còn có dự án luật phải xin lùi thời hạn trình Chính phủ
(Luật Thanh tra (sửa đổi); Luật Đất đai (sửa đổi) do chờ kết quả tổng kết Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khoá XI về tiếp tục đổi mới chính sách, pháp luật về đất đai trong thời kỳ đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại); có dự án phải lùi thời hạn trình Quốc hội
(Luật Đất đai (sửa đổi)); có dự án chưa đảm bảo chất lượng nên không được Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, bổ sung vào Chương trình
.
- Vẫn còn tình trạng nợ ban hành văn bản quy định chi tiết (đến nay còn nợ 13 văn bản - tăng 02 văn bản so với cùng kỳ năm 2021). Trong đó, có 04 văn bản (03 nghị định, 01 quyết định) quy định chi tiết các luật có hiệu lực (
Luật An ninh mạng; Luật Cạnh tranh (sửa đổi); Bộ luật Lao động (sửa đổi)). Trong đó có 01 nghị định đã được cơ quan chủ trì soạn thảo trình Chính phủ
[3], Bộ Tư pháp đã đề nghị các bộ được giao nhiệm vụ chủ trì soạn thảo báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về hướng xử lý cụ thể để chấm dứt việc nợ ban hành các văn bản này và đề xuất giải pháp xử lý “khoảng trống” pháp lý trong thời gian chưa có văn bản quy định chi tiết thi hành.
c) Nguyên nhân
- Trong 6 tháng đầu năm 2022, dịch bệnh Covid-19 đã ảnh hưởng lớn đến đời sống kinh tế - xã hội, Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ phải tập trung nguồn lực cho công tác phòng, chống dịch bệnh, khắc phục hậu quả, xây dựng một số văn bản quy phạm pháp luật đặc thù nhằm hỗ trợ người dân, doanh nghiệp ứng phó với dịch bệnh Covid-19, do đó, công tác xây dựng, ban hành văn bản quy định chi tiết có độ trễ so với tiến độ được phân công.
- Các văn bản quy định chi tiết nợ ban hành là những văn bản có nội dung khó và phức tạp, một số văn bản chờ xin ý kiến của cơ quan có thẩm quyền, chưa thể ban hành. Bên cạnh đó, một số văn bản được giao, khoảng thời gian từ lúc luật, nghị quyết được thông qua đến lúc luật, nghị quyết có hiệu lực rất ngắn
[4].
- Việc đầu tư thời gian, nguồn lực cho công tác xây dựng, ban hành văn bản còn hạn chế. Công tác phối hợp giữa các bộ, ngành trong quá trình lập đề nghị, soạn thảo một số dự án luật, xây dựng các văn bản quy định chi tiết thời gian qua có nhiều cải thiện nhưng có việc chưa thực sự hiệu quả, quá trình phối hợp chưa chặt chẽ, kéo dài thời gian, nhất là ở giai đoạn tiếp thu, chỉnh lý, giải trình ý kiến thành viên Chính phủ.
- Việc chấp hành kỷ cương, kỷ luật trong xây dựng văn bản ở một số nơi còn chưa nghiêm, trong khi việc áp dụng hình thức kỷ luật đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân do chậm ban hành văn bản quy định chi tiết hoặc trong văn bản quy định chi tiết có nội dung trái pháp luật còn nhiều vướng mắc.
3. Một số đề xuất, kiến nghị
a) Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục quan tâm chỉ đạo các bộ tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong công tác xây dựng, ban hành văn bản; đẩy nhanh tiến độ soạn thảo, trình, ban hành văn bản nhằm khắc phục tình trạng xin lùi thời hạn trình, ban hành văn bản, tình trạng “nợ đọng” văn bản quy định chi tiết; xác định rõ trách nhiệm của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, tổ chức, cá nhân, nhất là trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị trong công tác xây dựng các dự án luật, ban hành văn bản quy định chi tiết.
b) Các bộ, cơ quan ngang bộ
- Thực hiện nghiêm quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; Văn bản số 301/TTg-PL ngày 06/4/2022 của Thủ tướng Chính phủ về công tác xây dựng thể chế, pháp luật.
- Tổ chức thực hiện hiệu quả Quyết định số 2114/QĐ-TTg ngày 16/12/2021 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Kết luận số 19-KL/TW của Bộ Chính trị và Đề án Định hướng Chương trình xây dựng pháp luật nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, trong đó tập trung nghiên cứu, rà soát để kiến nghị sửa đổi, bổ sung hoặc đề xuất xây dựng mới các luật, pháp lệnh, nghị quyết đã được xác định trong Đề án của Đảng đoàn Quốc hội.
- Tập trung nguồn lực để hoàn thành đúng tiến độ, bảo đảm chất lượng các dự án luật còn lại trong 6 tháng cuối năm 2022 (thuộc Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2022) và các dự án luật đưa vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2023.
- Phối hợp chặt chẽ với Bộ Tư pháp trong việc xây dựng, trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định phân công cơ quan chủ trì soạn thảo, thời hạn trình các dự án luật, nghị quyết thuộc Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2023, điều chỉnh trong Chương trình năm 2022 và Quyết định phân công cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản quy định chi tiết các luật, nghị quyết được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 3.
- Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ trực tiếp chỉ đạo công tác xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, phân công rõ trách nhiệm của từng đơn vị, cá nhân trong việc nghiên cứu, soạn thảo, trình văn bản. Thường xuyên kiểm tra, kiểm điểm rõ trách nhiệm và có hình thức xử lý trách nhiệm đối với đơn vị, cá nhân để xảy ra tình trạng chậm tiến độ và không bảo đảm chất lượng văn bản; cương quyết không xem xét khen thưởng các tổ chức, cá nhân để xảy ra tình trạng nợ ban hành văn bản. Tăng cường hơn nữa công tác phối hợp giữa các bộ trong quá trình lập đề nghị, soạn thảo các văn bản quy phạm pháp luật nhằm hạn chế tình trạng chồng chéo về phạm vi điều chỉnh giữa các dự án, dự thảo văn bản, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật.
