Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) là bộ công cụ đánh giá xếp hạng năng lực đổi mới sáng tạo của các quốc gia và các nền kinh tế. Chỉ số cải thiện chất lượng các quy định của pháp luật là một trong các chỉ số thuộc nhóm chỉ số của trụ cột thể chế của Bộ Chỉ số GII. Đây là chỉ số quan trọng thuộc nhóm chính sách vĩ mô, được xác định là một trong các yếu tố đầu vào của đổi mới sáng tạo, có ý nghĩa lớn đối với việc cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và luôn là chỉ số được đánh giá cần đặc biệt lưu ý để cải thiện, góp phần nâng hạng Chỉ số đổi mới sáng tạo của Việt Nam. Trong những năm qua, Chính phủ Việt Nam đặc biệt quan tâm đến Chỉ số này. Tại Nghị quyết số 19-2017/NQ-CP và các nghị quyết của Chính phủ từ năm 2018 đến năm 2022 về tiếp tục thực hiện những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, Bộ Tư pháp được Chính phủ giao “
Chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương cải thiện chỉ số Cải thiện chất lượng các quy định của pháp luật thuộc bộ chỉ số Đổi mới sáng tạo (GII)”. Trong năm 2022, việc triển khai thực hiện Chỉ số Cải thiện chất lượng các quy định của pháp luật đã đạt được nhiều kết quả tích cực, cụ thể như sau:
Về công tác chỉ đạo, điều hành
Công tác xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật luôn được Đảng, Nhà nước quan tâm, xác định rõ là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, nhằm xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Trong năm 2022, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục tham mưu đề xuất nhiều định hướng chiến lược quan trọng trong công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế, pháp luật. Ngày 9/11/2022, Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng đã ký ban hành Nghị quyết số 27-NQ/TW (Nghị quyết Hội nghị lần thứ sáu Ban chấp hành (BCH) Trung ương Đảng khóa XIII về “tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam trong giai đoạn mới”) đề cập một cách toàn diện, đầy đủ các nội dung chính của Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam đang và sẽ tiếp tục xây dựng, hoàn thiện trong thời gian tới, tạo cơ sở chính trị quan trọng trong công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật. Ngày 28/11/2022, Ban Chấp hành Trung ương đã ban hành Kế hoạch số 11/KH-TW thực hiện Nghị quyết số 27-NQ/TW phân công cụ thể nhiệm vụ cho các cơ quan, tổ chức để triển khai thực hiện Nghị quyết số 27-NQ/TW.
Thực hiện nhiệm vụ được Chính phủ giao về cải thiện điểm số Chỉ số cải thiện chất lượng các quy định của pháp luật, Bộ Tư pháp đã triển khai đồng bộ các hoạt động liên quan đến nội dung này. Ngày 19/01/2022, Bộ trưởng Bộ Tư pháp đã ban hành Quyết định số 77/QĐ-BTP về ban hành Chương trình hành động của ngành Tư pháp triển khai thực hiện Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 08/01/2022 của Chính phủ về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu chỉ đạo, điều hành thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán Ngân sách nhà nước năm 2022 và Nghị quyết số 02/NQ-CP ngày 10/01/2022 của Chính phủ về tiếp tục thực hiện nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia năm 2022; các nhóm nhiệm vụ trọng tâm, nhiệm vụ chủ yếu công tác tư pháp năm 2022. Trên cơ sở Quyết định nêu trên, Bộ Tư pháp đã ban hành Công văn số 684/BTP-VĐCXDPL ngày 09/3/2022 gửi các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương về việc tiếp tục thực hiện các giải pháp cải thiện Chỉ số cải thiện chất lượng các quy định của pháp luật. Đồng thời, Bộ Tư pháp đã ban hành Tài liệu giới thiệu về Chỉ số cải thiện chất lượng các quy định của pháp luật (
gửi kèm theo Công văn số 1747/BTP-VĐCXDPL ngày 01/6/2022) để các bộ, ngành, địa phương áp dụng thống nhất.
Trong năm 2022, Chính phủ, Thủ tướng Chính tiếp tục tăng cường chỉ đạo công tác xây dựng thể chế, soạn thảo, trình các dự án luật, pháp lệnh thuộc Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2022; thực hiện việc lập đề nghị của Chính phủ về Chương trình năm 2023, điều chỉnh Chương trình năm 2022 và đẩy mạnh việc ban hành văn bản quy định chi tiết. Chính phủ đã tổ chức 07 phiên họp chuyên đề về xây dựng pháp luật; ban hành 11 nghị quyết, Thủ tướng Chính phủ ban hành 01 quyết định, 01 văn bản để chỉ đạo, yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ đẩy nhanh tiến độ, bảo đảm chất lượng lập đề nghị xây dựng, soạn thảo các luật, pháp lệnh và khắc phục tình trạng nợ ban hành văn bản.
Bộ Tư pháp đã phối hợp chặt chẽ với Văn phòng Chính phủ tích cực có công văn đôn đốc các bộ, cơ quan ngang bộ trong việc lập đề nghị xây dựng, soạn thảo các luật, pháp lệnh thuộc Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh và ban hành văn bản quy định chi tiết, công tác rà soát, kiểm tra, xử lý văn bản quy phạm pháp luật
[1]. Bên cạnh đó, Bộ Tư pháp đã tổ chức Đoàn kiểm tra liên ngành (với sự tham gia của đại diện Văn phòng Quốc hội, Văn phòng Chính phủ, Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ) để kiểm tra, làm việc trực tiếp với một số bộ, cơ quan ngang bộ
[2] nhằm đôn đốc, trao đổi, tháo gỡ các vướng mắc trong công tác xây dựng pháp luật, ban hành văn bản quy định chi tiết, kiểm tra việc triển khai thực hiện Chỉ số cải thiện chất lượng các quy định của pháp luật.
Trên cơ sở các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn của Chính phủ, Bộ Tư pháp, các bộ, ngành, địa phương đều ban hành các chương trình, kế hoạch, văn bản triển khai
[3] hoặc lồng ghép trong các chương trình, kế hoạch công tác năm, văn bản triển khai công tác xây dựng văn bản, trong đó có nội dung liên quan đến việc hoàn thiện các quy định của pháp luật thuộc ngành, lĩnh vực được văn bản cấp trên giao hoặc thuộc thẩm quyền ban hành.
Hoàn thiện pháp luật về ban hành văn bản QPPL; tổ chức triển khai thi hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ban hành văn bản QPPL và văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành
Để tiếp tục hoàn thiện pháp luật về xây dựng, ban hành văn bản QPPL, đảm bảo đồng bộ với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2020), Bộ trưởng Bộ Tư pháp ban hành Thông tư số 03/2022/TT-BTP ngày 10/02/2022 hướng dẫn việc đánh giá tác động của thủ tục hành chính (TTHC) trong lập đề nghị xây dựng văn bản quy phạm pháp luật và soạn thảo dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật (
Thông tư số 03/2022/TT-BTP) thay thế Thông tư số 07/2014/TT-BTP ngày 24/02/2014 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp hướng dẫn việc đánh giá tác động của TTHC và rà soát, đánh giá TTHC. Để triển khai thi hành hiệu quả Thông tư số 03/2022/TT-BTP, Bộ Tư pháp đã tổ chức 03 Hội nghị tập huấn kỹ năng đánh giá tác động của TTHC trong lập đề nghị xây dựng văn bản quy phạm pháp luật và soạn thảo dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật cho cán bộ làm công tác pháp chế, công chức xây dựng văn bản quy phạm pháp luật tại bộ, ngành, địa phương trên toàn quốc; công chức xây dựng văn bản, thực hiện thẩm định văn bản quy phạm pháp luật của các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp.
Thực hiện nhiệm vụ được Thủ tướng Chính phủ giao, Bộ Tư pháp đã phối hợp với Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 42/2022/TT-BTC ngày 06/7/2022 sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 338/2016/TT-BTC ngày 28/12/2016 của Bộ trưởng Bộ Tài chính về lập dự toán, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí ngân sách nhà nước bảo đảm cho công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật và hoàn thiện hệ thống pháp luật.
Thực hiện Quyết định số 1323/QĐ-TTg ngày 31/8/2020 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Quyết định số 1995/QĐ-BTP ngày 25/9/2020 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Bộ Tư pháp, trong năm 2022, Bộ Tư pháp đã xây dựng các Tài liệu tập huấn, hướng dẫn nghiệp vụ, cụ thể: (i) Xây dựng tài liệu tập huấn về lấy ý kiến dự án, dự thảo VBQPPL, (ii) Phối hợp với Dự án UNDP xây dựng Tài liệu tập huấn về kỹ năng, phương pháp lấy ý kiến, phản biện xã hội trong xây dựng chính sách, dự thảo VBQPPL thúc đẩy sự tham gia của các nhóm yếu thế, (iii) Xây dựng “Tài liệu tập huấn VBQPPL”, (iv) Xây dựng Bộ Tài liệu hướng dẫn thẩm định Báo cáo Đánh giá tác động của chính sách với mục tiêu đây là một công cụ giúp cho các đơn vị xây dựng pháp luật thuộc Bộ Tư pháp, công chức thuộc tổ chức pháp chế các bộ, cơ quan ngang bộ, công chức Sở Tư pháp trong việc xem xét và đánh giá chất lượng của các Báo cáo ĐGTĐCS trong quy trình thẩm định các hồ sơ đề nghị xây dựng, hồ sơ dự thảo VBQPPL, (v) Nghiên cứu, xây dựng Chuyên đề “Kỹ năng cung cấp thông tin, tiếp nhận, xử lý thông tin góp ý và phản hồi ý kiến góp ý đối với dự thảo chính sách, pháp luật” gửi Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật để phục vụ việc xây dựng Bộ Tài liệu hướng dẫn kỹ năng truyền thông dự thảo chính sách có tác động lớn đến xã hội trong quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật.
Về lập đề nghị xây dựng văn bản quy phạm pháp luật
- Về lập đề nghị xây dựng luật, pháp lệnh, nghị quyết:
Từ ngày 16/11/2021 đến ngày 15/11/2022, các bộ, cơ quan ngang bộ đã lập đề nghị xây dựng 19 dự án luật, 04 dự thảo nghị quyết của Quốc hội. Để lập đề nghị, các cơ quan đã tiến hành tổng kết việc thi hành pháp luật có liên quan; khảo sát, đánh giá thực trạng quan hệ xã hội; tổ chức nghiên cứu khoa học về các vấn đề liên quan; nghiên cứu thông tin, tư liệu, điều ước quốc tế có liên quan mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên; xây dựng nội dung của chính sách trong đề nghị; đánh giá tác động của chính sách; dự kiến nguồn lực, điều kiện bảo đảm cho việc thi hành văn bản sau khi được thông qua. Trên cơ sở đó, các cơ quan đã hoàn thiện hồ sơ đề nghị; gửi lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan, nhất là ý kiến của 04 bộ (Tài chính, Tư pháp, Ngoại giao, Nội vụ); gửi Bộ Tư pháp thẩm định trước khi trình Chính phủ xem xét, thông qua đề nghị xây dựng luật, pháp lệnh.
Qua công tác thẩm định, Bộ Tư pháp nhận thấy, trong quá trình lập đề nghị, các bộ, cơ quan ngang bộ đã cơ bản tuân thủ trình tự, thủ tục theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2020) và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành. Việc chuẩn bị hồ sơ đề nghị đưa dự án vào Chương trình có tiến bộ rõ rệt cả về hình thức và chất lượng, cơ bản bảo đảm thời gian theo luật định. Các dự án luật, pháp lệnh đề nghị đưa vào Chương trình được đầu tư chuẩn bị kỹ lưỡng hơn, tập trung vào nội dung chính sách được đề xuất để quy định trong luật, bảo đảm tính khả thi.
Thực hiện Nghị quyết số 22/NQ-CP ngày 28/02/2022 của Chính phủ về phiên họp chuyên đề về xây dựng pháp luật tháng 02/2022, các bộ, cơ quan ngang bộ đã phối hợp với Bộ Tư pháp tiếp thu ý kiến thành viên Chính phủ, chỉnh lý Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2023, điều chỉnh Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2022. Ngày 28/2/2022, Bộ trưởng Bộ Tư pháp đã thừa ủy quyền Thủ tướng Chính phủ, thay mặt Chính phủ ký Tờ trình số 53/TTr-CP trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị của Chính phủ về Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2023, điều chỉnh Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2022. Ngày 24/3/2022, Bộ trưởng Bộ Tư pháp đã thừa ủy quyền Thủ tướng Chính phủ, thay mặt Chính phủ ký Tờ trình số 96/TTr-CP đề nghị bổ sung dự án Luật Đường bộ, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ và Luật Lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2022. Ngày 01/4/2022, Ủy ban Pháp luật của Quốc hội đã tổ chức Phiên họp thẩm tra đối với đề nghị của Chính phủ về Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2023, điều chỉnh Chương trình năm 2022. Bộ Tư pháp đã chủ trì, phối hợp với Văn phòng Chính phủ và các bộ có liên quan (Tài nguyên và Môi trường; Kế hoạch và Đầu tư; Xây dựng) tham dự phiên họp và đã có ý kiến tiếp thu, giải trình đối với ý kiến thẩm tra của Ủy ban Pháp luật. Tại Phiên họp thứ 10 ngày 16/4/2022, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã xem xét, cho ý kiến đối với đề nghị của Chính phủ về Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2023, điều chỉnh Chương trình năm 2022. Tại kỳ họp thứ ba Quốc hội khóa XV, ngày 13/6/2022, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số
50/2022/QH15 về Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2023, điều chỉnh Chương trình năm 2022; ngày 24/9/2022, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 28/2022/UBTVQH15 điều chỉnh Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2022. Căn cứ Nghị quyết số 50/2022/QH15 của Quốc hội, Bộ Tư pháp đã phối hợp với các bộ xây dựng, trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 799/QĐ-TTg ngày 06/7/2022 phân công cơ quan chủ trì soạn thảo, thời hạn trình các dự án luật được điều chỉnh vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2022 và các dự án luật thuộc Chương trình năm 2023.
- Về lập đề nghị xây dựng nghị định của Chính phủ, nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh:
Từ ngày 16/11/2021 đến ngày 15/11/2022, các bộ, ngành đã trình Chính phủ 01 đề nghị xây dựng nghị định theo quy định tại khoản 3 Điều 19 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2020); cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh đã trình Hội đồng nhân dân tỉnh 233 đề nghị xây dựng nghị quyết của Hội đồng nhân dân. Việc lập đề nghị đã được địa phương thực hiện theo đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2020) từ việc tổng kết, lấy ý kiến các cơ quan, đơn vị liên quan và gửi thẩm định trước khi trình Hội đồng nhân dân cấp tỉnh thông qua, nhằm quy định biện pháp bảo đảm thi hành Hiến pháp, văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên, biện pháp để thực hiện chính sách phát triển kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng thuộc thẩm quyền của địa phương.
Xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật
Để xây dựng và cải thiện chất lượng pháp luật, tạo môi trường pháp lý lành mạnh, thích ứng với tình hình thực tiễn, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục chú trọng và tập trung cho công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, duy trì ổn định để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
- Về xây dựng, trình dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết:
+ Kết quả trình Chính phủ: Tính đến ngày 30/11/2022, thực hiện Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh, các bộ đã trình Chính phủ xem xét, cho ý kiến đối với 17 dự án luật, 04 dự thảo nghị quyết, 18 đề nghị xây dựng luật và 02 đề nghị xây dựng dự thảo nghị quyết.
+ Kết quả trình Quốc hội: Tính đến ngày 30/11/2022, Chính phủ đã trình Quốc hội thông qua 11 dự án luật (trừ dự án Luật Khám bệnh, chữa bệnh (sửa đổi) chưa được thông qua), 04 dự thảo nghị quyết và 07 dự án luật mới trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp lần thứ 4
, đồng thời, chủ động tiến hành soạn thảo các dự án thuộc Chương trình năm 2023 theo phân công của Thủ tướng Chính phủ.
Việc Quốc hội thông qua 11 dự án luật này đã góp phần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật trên các lĩnh vực như đầu tư, kinh doanh, điện lực, điện ảnh, kinh doanh bảo hiểm, sở hữu trí tuệ, thuế, thi hành án dân sự, thi đua khen thưởng, dầu khí, thông tin truyền thông, thanh tra, cảnh sát cơ động, thực hiện dân chủ cơ sở, phòng chống bạo lực gia đình. Nhìn chung, các đạo luật mới được ban hành trong từng lĩnh vực đều bám sát chủ trương, đường lối của Đảng, tiếp tục thể chế hóa Hiến pháp, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, từ đó góp phần hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN; thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, bảo đảm các quyền con người, quyền công dân; bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, tăng cường nội luật hóa các điều ước, cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế.
- Xây dựng, ban hành văn bản quy định chi tiết:
Trên cơ sở báo cáo của các bộ, kết quả rà soát của Bộ Tư pháp, tính đến ngày 24/11/2022, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ đã ban hành 38 văn bản: 27 nghị định, 06 quyết định, 05 thông tư, hiện còn
12 văn bản (09 nghị định, 03 quyết định) nợ chưa ban hành quy định chi tiết 8 luật, nghị quyết đã có hiệu lực.
Công tác thẩm định, kiểm soát TTHC đối với dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật đã được các bộ quan tâm chỉ đạo thực hiện thông qua vai trò đầu mối là tổ chức pháp chế ngày càng đi vào nề nếp, được kiểm soát chặt chẽ, góp phần nâng cao chất lượng văn bản.
Đối với công tác thẩm định các nghị định của Chính phủ, quyết định của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tư pháp đã tuân thủ đầy đủ, đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2020). Nội dung thẩm định bám sát quy định Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2020), trong đó chú trọng tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, vấn đề về TTHC, lồng ghép giới và kiên quyết không đưa các quy định về tổ chức, bộ máy, biên chế trong các văn bản pháp luật không thuộc lĩnh vực tổ chức nhà nước. Từ ngày 16/11/2021 đến ngày 15/11/2022, Bộ Tư pháp đã thẩm định 169 dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật (gồm 15 dự án luật, 09 dự thảo nghị quyết, 108 nghị định, 37 quyết định của Thủ tướng Chính phủ). Việc thẩm định các thông tư là văn bản quy định chi tiết, được các bộ, cơ quang ngang bộ quan tâm, chỉ đạo đầu mối là tổ chức pháp chế thực hiện. Theo đó, hoạt động thẩm định thông tư tiếp tục vào nề nếp, việc đánh giá, thẩm định đảm bảo chất lượng của dự thảo văn bản quy phạm pháp luật.
Về công tác kiểm soát TTHC, từ ngày 16/11/2021 đến ngày 15/11/2022, Bộ Tư pháp đã thẩm định 558 TTHC tại 47 đề nghị xây dựng và dự án, dự thảo văn bản QPPL (gồm 13 luật, 30 nghị định, 03 quyết định của Thủ tướng Chính phủ, 01 thông tư) do các bộ, cơ quan ngang bộ chủ trì soạn thảo. Trong đó, Bộ đã đề nghị sửa đổi 430 TTHC (chiếm tỷ lệ 77% tổng số TTHC quy định tại các đề nghị xây dựng và dự án, dự thảo văn bản QPPL). Ý kiến thẩm định về TTHC đã được các cơ quan, đơn vị chủ trì soạn thảo tiếp thu tại cuộc họp thẩm định, làm cơ sở để hoàn thiện quy định TTHC trong dự thảo văn bản quy phạm pháp luật, góp phần nâng cao chất lượng quy định TTHC, chất lượng xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
- Xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của địa phương:
Công tác xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật trong thời gian qua tiếp tục được các cấp chính quyền, địa phương quan tâm, quán triệt thực hiện nghiêm túc. Từ ngày 16/11/2021 đến ngày 15/11/2022, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh đã ban hành 1431 nghị quyết, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đã ban hành 2719 quyết định. Các văn bản quy phạm pháp luật được ban hành cơ bản theo đúng trình tự, thủ tục quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2020), nội dung bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, phù hợp với điều kiện thực tiễn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và từng địa phương, nâng cao năng lực cạnh tranh cấp tỉnh.
Công tác rà soát, kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
Để cải thiện chất lượng các quy định của pháp luật, bên cạnh việc tăng cường, nâng cao chất lượng công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, thông qua công tác rà soát, kiểm tra, xử lý văn bản để kiểm soát chất lượng văn bản quy phạm pháp luật, qua đó kịp thời phát hiện những quy định mâu thuẫn, chồng chéo, không còn phù hợp, thậm chí là trái pháp luật, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác xây dựng và hoàn thiện, hệ thống pháp luật, đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, một số kết quả đạt được như sau:
- Về công tác rà soát văn bản quy phạm pháp luật:
Trong năm 2022, thực hiện nhiệm vụ của Tổ công tác của Thủ tướng Chính phủ về rà soát văn bản quy phạm pháp luật theo các Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, Nghị quyết của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp - Tổ trưởng Tổ công tác của Thủ tướng Chính phủ về rà soát văn bản QPPL có Báo cáo số 20/BC-TCT ngày 28/01/2022 gửi Thủ tướng Chính phủ về kết quả hoạt động năm 2021 của Tổ công tác. Qua rà soát, các bộ, ngành đã phát hiện, tự xử lý và đề xuất phương án xử lý cụ thể đối với các quy định pháp luật mâu thuẫn, chồng chéo, bất cập, không phù hợp thực tiễn trong các lĩnh vực: Đất đai; giáo dục, đào tạo; quản lý giá và thẩm định giá; chi phí trong hoạt động giám định tư pháp, đồng thời nhận diện, đánh giá, đề xuất hướng khắc phục các tồn tại, hạn chế của quy định pháp luật trước tác động mạnh mẽ, dài hạn của đại dịch Covid-19 và Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đáp ứng công tác phòng, chống dịch bệnh, phục hồi, phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an sinh xã hội cũng như triển khai thực hiện các định hướng, chỉ đạo của Đảng, Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế. Đối với kết quả rà soát văn bản do các bộ, ngành thực hiện theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành đã đề xuất phương án và xây dựng kế hoạch xử lý các quy định pháp luật mâu thuẫn, chồng chéo, bất cập, không phù hợp thực tiễn thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước của mình.
Tổ trưởng Tổ công tác của Thủ tướng Chính phủ về rà soát văn bản QPPL đã kiện toàn thành viên Tổ công tác, Tổ giúp việc, Bộ phận thường trực của Tổ công tác và ban hành Kế hoạch hoạt động năm 2022 của Tổ công tác. Kế hoạch hoạt động của Tổ công tác năm 2022
[4] xác định các nội dung trọng tâm là Theo đó, trong năm 2022, Tổ công tác tập trung thực hiện hai nhiệm vụ chính: (i) Theo dõi, đôn đốc, chỉ đạo các bộ, cơ quan liên quan thực hiện rà soát vướng mắc, bất cập của hệ thống pháp luật và xử lý kết quả rà soát văn bản QPPL do Tổ công tác của Thủ tướng Chính phủ về rà soát văn bản QPPL và các bộ, ngành đã thực hiện trong các năm 2020, 2021 theo yêu cầu, chỉ đạo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ
[5]; (ii) Tổ chức rà soát độc lập, chuyên sâu theo một số nhóm văn bản QPPL còn hiệu lực do cơ quan nhà nước ở Trung ương ban hành, gồm: Quy định pháp luật về nhà ở, kinh doanh bất động sản, quy hoạch đô thị, đấu giá tài sản; rà soát, cho ý kiến độc lập đối với một số nội dung quy định cụ thể liên quan đến một số luật theo tổng hợp tại Báo cáo số 282-BC/ĐĐQH15 ngày 21/10/2021 của Đảng đoàn Quốc hội về kết quả rà soát văn bản QPPL gây vướng mắc, cản trở trong hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh
[6] (theo đề nghị của Đảng đoàn Quốc hội). Hiện nay, các bộ, ngành đang chỉnh lý, hoàn thiện kết quả rà soát năm 2022 của Tổ công tác của Thủ tướng Chính phủ để báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ theo đúng Kế hoạch.
Thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Bình Minh, Bộ Tư pháp đã có công văn gửi các bộ, cơ quan ngang bộ đề nghị thông tin tình hình xử lý kết quả rà soát, nghiên cứu, xử lý kiến nghị, phản ánh về quy định pháp luật mâu thuẫn, chồng chéo, không phù hợp thực tiễn đã được tổng hợp tại Báo cáo số 229/BC-BTP ngày 15/10/2021 của Bộ Tư pháp về “Kết quả rà soát, nghiên cứu, xử lý kiến nghị, phản ánh về quy định pháp luật mâu thuẫn, chồng chéo, không phù hợp thực tiễn thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước của các bộ, cơ quan ngang bộ” để tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ. Trên cơ sở báo cáo của các bộ, cơ quan ngang bộ, Bộ Tư pháp đã tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ tại Báo cáo số 112/BC-BTP ngày 25/5/2022 về công tác kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa văn bản QPPL năm 2021 và phương hướng, nhiệm vụ năm 2022.
Thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Khái, trên cơ sở báo cáo của các bộ, cơ quan ngang bộ, Bộ Tư pháp đã tổng hợp, tham mưu Ban cán sự đảng Chính phủ báo cáo về rà soát, khắc phục những sơ hở, bất cập trong cơ chế, chính sách, pháp luật liên quan đến đấu thầu, đấu giá, quản lý, sử dụng đất đai, tài sản công, tài chính, chứng khoán gửi Đảng đoàn Quốc hội.
Thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Bình Minh về việc rà soát vướng mắc của các thông tư, Bộ Tư pháp đã xây dựng công văn gửi các bộ, cơ quan ngang bộ, các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp triển khai rà soát vướng mắc của các Thông tư theo chỉ đạo nêu trên.
Ngoài việc rà soát văn bản quy phạm pháp luật theo các nhiệm vụ nêu trên, các bộ, ngành cũng đã chủ động thường xuyên rà soát văn bản quy phạm pháp luật thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước của bộ, ngành theo quy định.
Tại địa phương, Sở Tư pháp các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đã thực hiện rà soát thường xuyên, kịp thời, đầy đủ các văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành và rà soát theo chuyên đề. Từ ngày 16/11/2021 đến ngày 15/11/2022, Sở Tư pháp các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đã rà soát hơn 13.000 văn bản quy phạm pháp luật. Qua rà soát, có nhiều ý kiến tham mưu, kiến nghị, đề xuất đến cơ quan có thẩm quyền của địa phương xử lý văn bản quy phạm pháp luật theo thẩm quyền hoặc đề xuất, kiến nghị cơ quan của Trung ương xem xét xứ lý các văn bản quy phạm pháp luật, nhằm tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn.
- Về công tác kiểm tra, xử lý văn bản quy phạm pháp luật:
Công tác kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật tiếp tục được thực hiện có trọng tâm, trọng điểm. Tại Bộ Tư pháp, trên cơ sở các văn bản quy phạm pháp luật do các cơ quan cấp bộ và địa phương ban hành gửi đến để kiểm tra theo thẩm quyền và từ các nguồn thông tin do công dân, cơ quan, tổ chức, báo chí phản ánh, trong năm 2022, Bộ Tư pháp đã kiểm tra theo thẩm quyền đối với 4.586 văn bản (gồm 341 văn bản của các bộ, cơ quan ngang bộ; 4.245 văn bản của chính quyền cấp tỉnh), kịp thời phát hiện và kết luận, kiến nghị xử lý văn bản trái pháp luật theo thẩm quyền. Các cơ quan có thẩm quyền cũng đã đẩy mạnh xử lý văn bản trái pháp luật.
Các bộ, ngành, địa phương đã chủ động tự kiểm tra và kiểm tra các văn bản quy phạm pháp luật theo thẩm quyền. Từ ngày 16/11/2021 đến ngày 15/11/2022, các bộ, ngành đã thực hiện kiểm tra hơn 300 văn bản quy phạm pháp luật, địa phương thực hiện kiểm tra gần 5.000 văn bản quy phạm pháp luật. Trên cơ sở kết quả kiểm tra, các bộ, ngành, địa phương đã thời phát hiện và chủ động tham mưu cấp có thẩm quyền hoặc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật hoặc sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ các văn bản quy phạm pháp luật trái pháp luật.
Những kết quả nêu trên đã góp phần tích cực vào việc thể chế hóa, cụ thể hóa kịp thời, đầy đủ, chính xác các chủ trương, đường lối của Đảng, nội luật hóa các điều ước, cam kết quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên, đưa các quy định pháp luật thực sự đi vào cuộc sống, góp phần thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước; hỗ trợ người dân, doanh nghiệp ứng phó với dịch bệnh Covid-19; ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát; đẩy mạnh cải cách hành chính và phòng, chống tham nhũng, lãng phí; cải thiện môi trường kinh doanh; mở rộng và nâng cao hiệu quả công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế. Chỉ số cải thiện chất lượng các quy định của pháp luật là một trong các chỉ số thành phần thuộc Bộ Chỉ số Đổi mới sáng tạo (GII). Theo công bố của tổ chức Trí tuệ thế giới (WIPO), năm 2022 Chỉ số GII của Việt Nam xếp ở vị trí 48/132 quốc gia được đánh giá. Trong đó, điểm số Chỉ số cải thiện chất lượng các quy định của pháp luật năm 2022 của Việt Nam tăng từ 36,6 lên 41,2 so với năm 2021, giúp tăng thứ hạng của Việt Nam lên 10 bậc (từ 93 lên 83) đối với Chỉ số này. Đây không chỉ là giải pháp nâng tầm hình ảnh và vị thế đất nước, mà còn mở ra cơ hội, tạo thế mạnh trong việc thu hút đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
