Hệ thống tư pháp người chưa thành niên của Nhật Bản được coi là hoạt động dựa trên các nguyên tắc tập trung vào sự tái hòa nhập và phục hồi của người chưa thành niên. Ngay từ giai đoạn ban đầu tiếp xúc với hệ thống tư pháp hình sự cụ thể là tiếp xúc với cảnh sát địa phương, các biện pháp chuyển hướng đã được áp dụng. Hệ thống tư pháp người chưa thành niên hiện tại của Nhật Bản được thành lập dựa trên Đạo luật người chưa thành niên 1948 trong thời kỳ chiếm đóng của quân Đồng minh và tòa án gia đình là trung tâm của hệ thống này. Tòa án gia đình tồn tại ở 50 địa điểm trên toàn quốc. Ngoài ra, có 77 văn phòng địa phương ở cùng địa điểm với tòa án rút gọn (summary courts). Hiện nay, Đạo luật Tư pháp người chưa thành niên của Nhật Bản đã được sửa đổi và thông qua từ 21/5/2021, trong đó tập trung điều chỉnh chủ yếu các vấn đề liên quan đến độ tuổi người chưa thành niên để phù hợp với tinh thần của Bộ luật Dân sự về việc việc công nhận người từ đủ 18 tuổi trở lên là người trưởng thành (có hiệu lực từ 01/4/2022). Theo đó, đối với nhóm tuổi từ 18 đến 20, đạo luật này dùng cụm từ “người chưa thành niên được chỉ định” thay thế cho cụm từ “người chưa thành niên” trước đây.
1.Đối tượng áp dụng của hệ thống tư pháp người chưa thành niên
Đối tượng điều chỉnh của Đạo luật Người chưa thành niên của Nhật Bản bao gồm: người chưa thành niên, người trưởng thành và người giám hộ.
Đạo luật Người chưa thành niên, điều chỉnh cả những người chưa thành niên vi phạm pháp luật và những người chưa thành niên có nguy cơ vi phạm pháp luật, quy định các thủ tục đặc biệt cho người chưa thành niên, tách biệt họ với người đã thành niên và hạn chế sử dụng hình phạt bao gồm án tử hình và tù chung thân. Theo Đạo luật có 4 loại người chưa thành niên thuộc phạm vi điều chỉnh của Đạo luật này gồm:
- Người chưa thành niên phạm tội;
- Người chưa thành niên được chỉ định (người từ 18 đến 20 tuổi) phạm tội;
- Người chưa thành niên dưới 14 tuổi có hành động vi phạm pháp luật hoặc quy định hình sự;
- Người chưa thành niên thuộc một trong các trường hợp sau đây, có khả năng phạm tội hoặc vi phạm pháp luật hình sự: (i) Có xu hướng không chịu sự giám sát hợp pháp của người giám sát; (ii) Rời khỏi nhà mà không có lý do chính đáng; (iii) Giao du với người có tiền án hình sự hoặc người xấu, hoặc thường xuyên đến nơi không an toàn; (iii) Có xu hướng thực hiện hành vi xấu hoặc gây ảnh hưởng xấu đến người chưa thành niên khác.
Trong đó, tòa gia đình chỉ có thể xem xét các trường hợp người chưa thành niên dưới 14 tuổi khi những người này được thống đốc địa phương hoặc giám đốc trung tâm tư vấn trẻ em quyết định chuyển đến tòa gia đình.
2. Phạm vi điều chỉnh của Đạo luật người chưa thành niên
Đạo luật người chưa thành niên của Nhật Bản quy định về các những quy định chung (quy định về mục đích của đạo luật, quy định về độ tuổi của người chưa thành niên, người trưởng thành và khái niệm về người giám hộ thuộc phạm vi điều chỉnh tại Đạo luật này); các trường hợp bảo vệ người chưa thành niên, người chưa thành niên được chỉ định (trong đó quy định về các nguyên tắc chung về bảo vệ, việc thông báo, điều tra của cán bộ công an, việc điều tra, điều trần và ra quyết định của Tòa án, các quy định đặc biệt đối với người chưa thành niên được chỉ định); quy trình, trình tự, thủ tục trong trường hợp người chưa thành niên bị xét xử hình sự và các quy định khác.
3. Độ tuổi và nguyên tắc xử lý hình sự đối với người chưa thành niên
- Về độ tuổi và hành vi phạm tội bị xử lý hình sự
+ Bộ luật Hình sự Nhật Bản quy định rằng trẻ em dưới 14 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình sự. Các đối tượng khác sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự và riêng đối với người chưa thành niên phạm tội, người chưa thành niên được chỉ định việc chịu trách nhiệm hình sự sẽ bị điều chỉnh bởi Đạo luật Người chưa thành niên.
+ Trong trường hợp người chưa thành niên phạm tội trong vụ án có hình phạt tử hình hoặc phạt tù phải lao động hoặc phạt tù không được lao động, người chưa thành niên từ 16 tuổi trở lên thực hiện hành vi pham tội có ý làm chết người thì Tòa án gia đình sẽ chuyển vụ án đó cho cơ quan công tố nếu tòa án thấy bất kỳ biện pháp nào khác ngoài việc giải quyết vụ án hình sự được cho là phù hợp, phụ thuộc vào kết quả điều tra xem xét động cơ và cách thức phạm tội, các tình tiết sau khi phạm tội, đặc điểm tính cách, tuổi tác hành vi, môi trường và các hoàn cảnh khác của người chưa thành niên.
Bên cạnh đó, Trước đây những trường hợp phạm tội dưới 20 tuổi chỉ phải chịu xét xử hình sự nếu họ cố ý giết người. Tuy nhiên, do sự thay đổi về độ tuổi sẽ mở rộng phạm vi sang cả các tội phạm khác liên quan đến trộm cắp, đốt phá và hãm hiếp, cùng các hành vi phạm tội khác. Ngoài ra, luật xác định lại độ tuổi liên quan đến việc cấm các phương tiện truyền thông tiết lộ ảnh của những người phạm tội và tên thật của họ. Việc tiết lộ những thông tin như vậy sẽ được phép sau khi kẻ phạm tội bị chính thức truy tố, nhưng lệnh cấm sẽ vẫn áp dụng đối với những người dưới 18 tuổi[1].
- Về việc giam giữ đối với người chưa thành niên: Đạo luật Người chưa thành niên quy định không được ban hành lệnh giam giữ đối với người chưa thành niên trừ khi việc giam giữ là không thể tránh khỏi[2]; Khi người thành niên bị giam giữ, người chưa thành niên đó có thể bị giam giữ tại nhà phân loại người chưa thành niên.
- Chính sách tố tụng: Điều 50 Đạo luật người chưa thành nhiên quy định: quá trình tố tụng vụ án hình sự của người chưa thành niên phải được tiến hành theo mục đích của Điều 9 về chính sách điều tra, theo đó, việc điều tra phải được thực hiện bằng cách sử dụng kiến thức y tế, tâm lý, sư phạm, xã hội học và các kiến thức chuyên môn khác và trên hết là kết quả đánh giá của cơ sở phân loại người chưa thành niên càng nhiều càng tốt để điều tra. hành vi, lý lịch, năng lực cá nhân và môi trường của người chưa thành niên, người giám hộ của người chưa thành niên và những người có liên quan khác.
- Giảm nhẹ hình phạt tử hình và tù chung thân:
+ Tù chung thân được áp dụng đối với một người trong trường hợp người đó chưa đủ 18 tuổi vào thời điểm phạm tội và bị xử lý bằng hình phạt tử hình.
+ Việc bỏ tù hoặc phạt tù có thời hạn có thể được áp dụng đối với một người trong trường hợp người đó chưa đủ 18 tuổi vào thời điểm thực hiện tội phạm và bị xử lý bằng hình phạt tù chung thân. Trong trường hợp này, một người chưa thành niên bị phạt tù hoặc phạt tù từ trên 10 năm đến 20 năm.
+ Trong trường hợp người chưa thành niên bị kết án phạt tù có thời hạn thì bản án được xác định và thi hành trong phạm vi hình phạt được tuyên với thời hạn phạt tù tối đa và mức phạt tù tối đa là thời hạn phạt tù tối thiểu vượt quá một nửa thời hạn phạt tù tối đa (nếu thời hạn phạt tù tối đa dưới 10 năm thì thời hạn ít hơn 5 năm so với thời hạn phạt tù tối đa; áp dụng tương tự như đoạn sau. thì thời hạn phạt tù tối đa không quá 15 năm và thời hạn phạt tù tối thiểu không quá 10 năm.
4. Cơ quan tư pháp giải quyết các trường hợp người chưa thành niên phạm tội tại Nhật Bản
Đối với người chưa thành niên phạm tội, Nhật Bản quy định một thủ tục tố tụng áp dụng riêng để xử lý. Theo đó, sau khi phát hiện các vụ án do người chưa thành niên thực hiện, Cảnh sát tư pháp sẽ chuyển hồ sơ vụ án cho Tòa án gia đình thay vì chuyển sang cho Viện công tố để quyết định việc truy tố như đối với các vụ án thông thường.
Tòa án gia đình là cơ quan quyết định việc có truy tố đối với người chưa thành niên hay không. Trong quá trình xem xét của Tòa án gia đình, người chưa thành niên được giao cho gia đình giám sát, giáo dục. Trường hợp đặc biệt, Tòa án gia đình có thể quyết định đưa người chưa thành niên vào Nhà phân loại vị thành niên. Đây là một cơ sở để giám sát, giáo dục dành riêng cho người chưa thành niên.
Sau khi tiếp nhận hồ sơ và tiến hành điều tra thêm, Tòa án gia đình sẽ mở phiên thẩm xét đối với người chưa thành niên để quyết định việc có truy tố đối với người chưa thành niên hay không. Phiên xét xử được điều hành bởi Thẩm phán và được tiến hành xét xử kín. Tại phiên thẩm xét này, Tòa án có thể quyết định việc không xử lý hình sự đối với người chưa thành niên và áp dụng các biện pháp giám sát, giáo dục như biện pháp đưa vào cơ sở hỗ trợ trẻ em, nhà nuôi dưỡng để giám sát; quản chế hoặc đưa vào trường đào tạo vị thành niên.
Trường hợp xét thấy cần phải truy tố, Tòa án gia đình chuyển hồ sơ cho Viện Công tố để tiến hành các bước truy tố theo thủ tục thông thường.
5. Thủ tục trước khi người chưa thành niên được chuyển tiếp đến tòa án gia đình
5.1. Người chưa thành niên dưới 14 tuổi vi phạm pháp luật hình sự
Một người phát hiện ra một đứa trẻ không có người giám hộ hoặc có người giám hộ bị phát hiện là không phù hợp (trẻ cần hỗ trợ), mà đứa trẻ này không phải là người chưa thành niên phạm tội, phải thông báo cho Văn phòng Phúc lợi hoặc trung tâm tư vấn trẻ em do thành phố hoặc chính quyền tỉnh thành lập. Đối với người dưới 14 tuổi vi phạm pháp luật hình sự hoặc có nguy cơ vi phạm pháp luật hình sự, các biện pháp quy định trong Đạo luật Phúc lợi trẻ em được ưu tiên áp dụng. Cảnh sát có thể điều tra một khi có căn cứ nghi ngờ rằng người chưa thành niên dưới 14 tuổi đã có hành vi vi phạm pháp luật hình sự. Nếu kết quả của cuộc điều tra cho thấy hành vi của người chưa thành niên có tính chất phạm tội nghiêm trọng, cảnh sát sẽ chuyển vụ việc cho giám đốc của trung tâm tư vấn trẻ em. Tòa án gia đình chỉ có thể thụ lý khi thống đốc tỉnh hoặc giám đốc trung tâm tư vấn trẻ em chuyển tiếp người chưa thành niên dưới 14 tuổi đến tòa án gia đình sau khi xác định được hành vi của người này có tính chất vi phạm pháp luật hình sự nghiêm trọng.
5.2. Người chưa thành niên có nguy cơ vi phạm tội
Một người phát hiện ra một người từ 14 tuổi trở lên có khả năng có hành vi vi phạm pháp luật hình sự phải thông báo cho tòa án gia đình. Tuy nhiên, nhân viên cảnh sát hoặc người giám hộ của người chưa thành niên đó có thể thông báo cho trung tâm tư vấn trẻ em nếu người chưa thành niên đó dưới 18 tuổi và việc áp dụng các biện pháp theo Đạo luật Phúc lợi Trẻ em được coi là thích hợp thay vì chuyển tiếp sang tòa án gia đình.
5.3. Người chưa thành niên phạm tội
Khi cảnh sát tư pháp xác định một người chưa thành niên phạm tội và tội phạm đó chỉ bị trừng phạt với hình phạt tiền hoặc mức phạt thấp hơn, cảnh sát đó sẽ chuyển vụ việc ra tòa án gia đình. Đối với một hành vi phạm tội có thể bị áp dụng hình phạt nặng hơn, cảnh sát sẽ chuyển vụ việc cho công tố viên (thuộc hệ thống tư pháp dành cho người đã thành niên), trừ khi trường hợp đó là vi phạm Luật Giao thông đường bộ và hành vi đã được trả tiền phạt theo hệ thống thông báo vi phạm giao thông. Công tố viên sau khi điều tra vụ án và dựa trên kết quả điều tra xác định người chưa thành niên bị nghi ngờ phạm tội sẽ bắt buộc phải chuyển người chưa thành niên này đến tòa án gia đình. Ngay cả khi người chưa thành niên không bị nghi ngờ phạm tội, người chưa thành niên này vẫn có thể được chuyển tiếp đến tòa án gia đình nếu công tố viên có căn cứ cho rằng sự xem xét và phán quyết của tòa án gia đình là phù hợp.
6. Công tác điều tra, quá trình xét xử, thủ tục tố tụng tại tòa án gia đình
6.1 Thẩm quyền của tòa án gia đình
Tòa án gia đình giữ quyền tài phán đối với tất cả vụ án người chưa thành niên phạm tội dưới hai mươi tuổi - những đối tượng thuộc phạm vi điều chỉnh của Đạo luật Người chưa thành niên. Phương pháp để tòa gia đình tiếp nhận những vụ việc của người chưa thành niên bao gồm việc chuyển tiếp từ cảnh sát, công tố viên, thống đốc địa phương hoặc giám đốc trung tâm tư vấn trẻ em, hoặc thông tin từ công chúng, từ nhân viên quản chế và báo cáo từ nhân viên điều tra thuộc tòa án gia đình. Đối với các vụ án hình sự người chưa thành niên, tòa án gia đình có thẩm quyền ban đầu. Do đó, công tố viên, sau khi hoàn thành điều tra, phải chuyển tiếp vụ việc cho tòa án gia đình chứ không phải tòa án hình sự (như đã trình bày ở trên, các vụ án liên quan đến tội nhẹ có thể được cảnh sát gửi trực tiếp đến tòa án gia đình). Quyền của công tố viên Nhật Bản trong việc đình chỉ truy tố, chỉ được thực hiện trong các vụ án của người đã thành niên, mà không được thực hiện trong các vụ án chưa thành niên. Điều này dựa trên một giải định rằng thẩm quyền lựa chọn giữa các biện pháp bảo vệ và hình thành phải được trao cho tòa án gia đình – cơ quan có thẩm quyền điều tra tính cách và môi trường của người chưa thành niên.
6.2. Điều tra trong giai đoạn thụ lý của tòa án gia đình
6.2.1. Điều tra của tòa án gia đình
Sự tồn tại của các thủ tục điều tra đặc biệt là một đặc điểm quan trọng khác giúp phân biệt thủ tục của tòa án gia đình với các thủ tục tố tụng hình sự khác. Tòa án gia đình phải điều tra vụ án trước khi xét xử. Khi một vụ án được đệ trình lên tòa án gia đình, thẩm phán phân công vụ án cho một điều tra viên thuộc tòa án gia đình, đưa ra hướng điều tra cho điều tra viên này. Điều tra viên sau đó thực hiện các điều tra xã hội về tính cách, hoàn cảnh gia đình và môi trường của người chưa thành niên. Sau khi hoàn thành điều tra, điều tra viên nộp báo cáo cho thẩm phán, kèm theo ý kiến của mình liên quan đến việc xử lý người chưa thành niên. Ngoài ra, tòa án gia đình có thể, bằng một phán quyết, ra quyết định về biện pháp giám sát, đặt người chưa thành niên dưới sự giám sát của một nhân viên quản chế của tòa án gia đình khi thấy cần thiết trong quá trình xem xét vụ án của người chưa thành niên; hoặc, giới thiệu người chưa thành niên đến cơ sở phân loại chưa thành niên để phân loại tính cách của người chưa thành niên. Cơ sở phân loại chưa thành niên, trong thời gian giam giữ, tiến hành phân loại theo kiến thức y tế, tâm lý và kỹ thuật khác, sau đó báo cáo kết quả lên tòa án gia đình.
6.2.2. Đánh giá từ cơ sở phân loại vị thành niên
Tính đến ngày 01/4/2027, có 52 cơ sở phân loại vị thành niên trên toàn Nhật Bản. Những phát hiện đánh giá từ cơ sở phân loại người chưa thành niên được gửi đến trường giáo dưỡng chưa thành niên hoặc văn phòng quản chế như một tài liệu tham khảo trong việc xử lý tiếp theo đối với người chưa thành niên sau phiên xét xử và ra phán quyết về các biện pháp bảo vệ. Đạo luật Cơ sở phân loại người chưa thành niên (Đạo luật số 59 năm 2014) có hiệu lực vào ngày 01/7/2015 quy định việc quản lý và điều hành cơ sở phân loại người chưa thành niên và việc quản lý những người chưa thành niên trong cơ sở. Quy trình điều tra tìm hiểu thực tế và quy trình ra phán quyết xử lý không được phân chia rõ ràng. Trên thực tế, trong quá trình điều tra, bất cứ khi nào người chưa thành niên, phủ nhận các sự kiện cấu thành vi phạm pháp luật mà mình bị cáo buộc, về nguyên tắc tòa án thường đình chỉ điều tra cho đến khi hoàn tất quá trình tìm hiểu thực tế, dựa trên lo ngại rằng cuộc điều tra có thể ảnh hưởng đến nhiều vấn đề khác nhau liên quan đến quyền riêng tư của người chưa thành niên cũng như gia đình của người chưa thành niên.
6.3. Xét xử tại Tòa gia đình
6.3.1. Thành phần và hình thức phiên tòa
Thông thường, phiên xét xử đối với người chưa thành niên được tiến hành bởi một thẩm phán chuyên nghiệp, nhưng trong một số trường hợp phức tạp, có thể được tiến hành bởi ba thẩm phán chuyên nghiệp, tùy theo quyết định của tòa án gia đình. Những người có mặt tại phiên tòa bao gồm thẩm phán, thư ký tòa án, người chưa thành niên, người giám hộ của người chưa thành niên và điều tra viên của tòa án gia đình. Các phiên xét xử không được công khai, nhưng một số tòa án gia đình có thể cho phép các nạn nhân trong những vụ nghiệm trọng quan sát phiên xét xử theo yêu cầu của họ nếu tòa án thấy phù hợp và không có khả năng cản trở sự phát triển ổn định của người chưa thành niên.
Tòa án gia đình có thể, bằng một phán quyết, cho phép công tố viên tham dự phiên tòa, khi thấy điều này là cần thiết trong việc tìm ra các sự kiện cấu thành tội phạm của người chưa thành niên trong các trường hợp sau đây liên quan đến: (1) tội dẫn đến cái chết của nạn nhân do hành vi được thực hiện cố ý; và (2) tội phạm bị trừng phạt bằng án tử hình hoặc tù chung thân hoặc phạt tù từ 2 năm trở lên có hoặc không có lao động cải tạo. Đạo luật Người chưa thành niên cũng quy định rằng, trong trường hợp tòa án gia đình cho phép công tố viên tham gia tố tụng, nếu người chưa thành niên không có luật sư, tòa án sẽ chỉ định một luật sư cho người chưa thành niên.
6.3.2. Phán quyết của tòa án gia đình
Tòa án gia đình sẽ không đưa ra hình phạt hình sự mà sẽ xác định một trong những biện pháp bảo vệ. Biện pháp bảo vệ được quyết định dựa trên từng trường hợp cụ thể, dựa trên xu hướng vi phạm pháp luật trong tương lai của người chưa thành niên và sự cần thiết của biện pháp bảo vệ. Một trong những biện pháp sau có thể được áp dụng cho người chưa thành niên: (i) quản chế bởi văn phòng quản chế; (ii) giới thiệu đến cơ sở hỗ trợ tự lực trẻ em hoặc nhà nuôi dưỡng (thường chỉ áp dụng cho người dưới 18 tuổi); (iii) giới thiệu đến một trường giáo dưỡng dành cho người chưa thành niên (thường không áp dụng cho người dưới 12 tuổi). Đối với các biện pháp được quy định trong các mục (i) và (iii), tòa án gia đình có thể yêu cầu nhân viên quản chế thực hiện các biện pháp nhằm thay đổi môi trường gia đình và các môi trường khác. Biện pháp được quy định trong mục (iii) chỉ được áp dụng đối với trường hợp người dưới 14 tuổi khi thấy thật sự cần thiết. Liên quan đến việc xử lý hình sự, mặc dù người dưới 14 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, việc áp dụng các biện pháp bảo vệ không có giới hạn về độ tuổi. Thay vào đó, các biện pháp bảo vệ được quyết định áp dụng trong từng trường hợp cụ thể dựa vào đặc điểm của từng người chưa thành niên có xu hướng thực hiện hành vi phạm pháp trong tương lai và sự cần thiết phải có các biện pháp bảo vệ do nhà nước áp đặt thay vì chỉ người giám hộ, có tính đến các yếu tố như hành vi phạm pháp, lịch sử cá nhân, tính khí, hoàn cảnh gia đình và môi trường của người chưa thành niên, v.v.
Khi không thể hoặc không cần thiết phải áp áp dụng các biện pháp bảo vệ đối với người chưa thành niên, tòa án gia đình sẽ không để cho người chưa thành niên bị áp dụng các biện pháp bảo vệ. Và khi thấy phù hợp trong việc áp dụng các biện pháp được quy định trong Đạo luật Phúc lợi trẻ em, tòa án gia đình sẽ chuyển vụ việc cho thống đốc địa phương hoặc giám đốc của trung tâm tư vấn trẻ em.
6.3.3. Yêu cầu xem xét lại đối với phán quyết của tòa án gia đình
Người chưa thành niên hoặc người đại diện hợp pháp của người chưa thành niên có thể khiếu nại đối với phán quyết áp dụng biện pháp bảo vệ trong vòng hai tuần căn cứ vào lý do vi phạm luật pháp, có sự sai lầm nghiêm trọng về sự thật hoặc sự không phù hợp đáng kể của việc áp dụng biện pháp bảo vệ. Trong trường hợp một công tố viên tham gia phiên tòa xét xử của tòa án gia đình, trong vòng hai tuần công tố viên có thể kháng cáo lên tòa án cấp cao về việc áp dụng hoặc không áp dụng biện pháp bảo vệ căn cứ vào lý do vi phạm luật pháp hoặc sai lầm nghiêm trọng về sự thật vụ án.
6.4. Vụ án của người chưa thành niên phạm tội tại tòa án thông thường
Tòa án gia đình, dựa trên sự đánh giá của mình và thông qua một phán quyết, sẽ chuyển tiếp vụ án mà người chưa thành niên bị cáo buộc với tội danh có thể bị trừng phạt bằng án tử hình hoặc phạt tù có hoặc không có cải tạo lao động tới công tố viên của văn phòng công tố viên tương ứng với tòa án có thẩm quyền đối với vụ án, nếu căn cứ vào kết quả điều tra về bản chất và tình tiết vụ án cho thấy thủ tục tố tụng hình sự thông thường thích hợp cho vụ án này. Nếu người chưa thành niên từ 16 tuổi trở lên và có hành vi phạm tội cố ý gây ra cái chết cho nạn nhân, tòa án gia đình sẽ phải đưa ra phán quyết để chuyển tiếp vụ án đến cơ quan công tố trừ khi tòa án thấy bất kỳ sự xử lý nào khác phù hợp hơn. Quyết định chuyển tiếp người chưa thành niên cho công tố viên dựa trên phán quyết của tòa án gia đình rằng khó có thể cải tạo người chưa thành niên bằng các biện pháp bảo vệ, hoặc căn cứ vào bản chất và tác động xã hội của hành vi phạm tội, việc xử lý theo tố tụng hình sự thông thường là đúng đắn. Công tố viên khi tiếp nhận một vụ án từ tòa án gia đình, sẽ khởi tố khi nhận thấy cần thiết truy tố. Các thủ tục tố tụng sau khi bắt đầu truy tố gần giống như thủ tục đối với người đã thành niên, ngoại trừ các quy định cụ thể liên quan đến việc tuyên án đối với người chưa thành niên. Tòa án thông thường sau khi tiếp nhận vụ án từ công tố viên, bằng một phán quyết, có thể (lại) chuyển tiếp vụ án sang tòa án gia đình nếu thấy việc áp dụng các biện pháp bảo vệ đối với người chưa thành niên là phù hợp dựa trên kết quả của việc xem xét các tình tiết của vụ án. Trong quá trình xem xét vụ án, công tố viên có thể yêu cầu tòa án ra quyết định giam giữ người chưa thành niên, nhưng chỉ trong trường hợp bất khả kháng.
Hình phạt áp dụng đối với người chưa thành niên tại tòa án thông thường gồm: nếu người dưới 18 tuổi tại thời điểm thực hiện hành vi phạm tội bị kết án tử hình, thì tù chung thân sẽ bị áp dụng thay thế; nếu người dưới 18 tuổi tại thời điểm thực hiện hành vi phạm tội bị kết án tù chung thân, thì bị phạt tù có hoặc không có lao động trong một thời hạn xác định. Trong trường hợp này, khung thời hạn phạt tù được áp dụng không dưới 10 năm và không quá 15 năm.
7. Ngăn ngừa người chưa thành niên vi phạm pháp luật
Các cơ quan tư pháp có khả năng tham gia vào tư pháp người chưa thành niên là: cảnh sát; tòa án gia đình và văn phòng công tố viên (thuộc hệ thống tư pháp đã thành niên). Các quy trình trước tòa án chủ yếu liên quan đến cảnh sát và đến việc chuyển hướng từ các hệ thống công lý chính thức ở 3 cấp độ là: phòng ngừa tội phạm thông qua các tổ chức và trường học phòng chống tội phạm cộng đồng; hướng dẫn của cảnh sát cho các trường hợp có nguy cơ phạm tội và việc chuyển tiếp của cảnh sát đến tòa án gia đình. Hầu hết các nghiên cứu tư pháp người chưa thành niên Nhật Bản tập trung vào cấp độ cuối cùng, nhưng hai cấp độ đầu tiên xảy ra trên toàn xã hội và có phạm vi rộng lớn hơn.
7.1. Ngăn ngừa từ phía địa phương
Hầu hết các khu phố tại Nhật Bản đều có một hiệp hội cộng đồng bao gồm một đơn vị phòng chống tội phạm tổ chức các cuộc tuần tra để có thể phát hiện hiện tượng người chưa thành niên uống rượu, hút thuốc, v.v. Nếu việc cảnh cáo đến những người chưa thành niên này của đơn vị không có hiệu quả, họ có thể báo cáo cảnh sát. Cảnh sát có thể thông báo cho phía nhà trường, và ngược lại nhà trường có thể thông báo các vụ việc của học sinh cho phía cảnh sát. Các giáo viên và cảnh sát cũng thực hiện các cuộc tuần tra chung để bắt những trường hợp người chưa thành niên có hành vi vi phạm. Ngoài ra, còn có nhiều tổ chức bổ sung có tham gia nhất định vào quản lý những người chưa thành niên vi phạm pháp luật, bao gồm: các dịch vụ quản chế; các hội phát triển thanh niên địa phương; các trinh sát; và các hội phụ huynh - giáo viên.
7.2. Hướng dẫn cảnh sát
Quy định về Hoạt động của Cảnh sát đối với vụ việc người chưa thành niên định nghĩa người chưa thành niên có hành vi sai trái (không thuộc nhóm người chưa thành niên vi phạm pháp luật) là người chưa thành niên có hành vi uống rượu, hút thuốc, lang thang vào đêm khuya hoặc bất kỳ hành vi nào khác gây suy thoái đạo đức cho chính họ hoặc người khác. Uống rượu và hút thuốc có ảnh hưởng tiêu cực đến trí lực và thể lực của người chưa thành niên, và việc đi lại vào đêm khuya tại các khu giải trí dành cho người lớn tạo nguy cơ những người chưa thành niên thiếu khả năng nhận định về tội phạm ma túy hoặc tình dục, bị lôi kéo vào những tội phạm đó. Vì những lý do này, khi xác định người chưa thành niên có hành vi sai trái trên, nhân viên cảnh sát sẽ đưa ra hướng dẫn bao gồm cảnh báo về hành vi sai trái và lời khuyên hoặc hướng dẫn nhằm ngăn chặn các hành vi tiếp theo và, khi cần thiết, thông báo cho người giám hộ (và bất kỳ người nào khác khi xác định cần thiết thì có thể thông báo đến trường học) để đảm bảo sự chăm sóc quản lý thích hợp, cũng như đưa ra cảnh báo thích hợp cho chính người chưa thành niên đó.
8. Một số nhận xét
Thứ nhất, hệ thống tư pháp người chưa thành niên của Nhật Bản với chú trọng vào việc ngăn ngừa, đối tượng của hệ thống bao gồm không chỉ những người chưa thành niên phạm tội mà cả những người chưa thành niên có nguy cơ vi phạm pháp luật – những trẻ dưới 14 tuổi có hành vi vi phạm pháp luật hình sự và những trẻ từ 14 đến dưới 20 tuổi có khuynh hướng vi phạm phạp pháp luật. Ở giai đoạn ngăn ngừa, có thể thấy vai trò của cảnh sát địa phương và nhà trường là chủ yếu, hai chủ thể này phối hợp với nhau trong việc phát hiện và đưa ra những biện pháp kịp thời nhằm giám sát, hướng dẫn đối với các đối tượng người chưa thành niên có nguy cơ phạm tội trong tương lai. Có thể nói đây là một giai đoạn tiền đề quan trọng không thể thiếu để tạo nên một hệ thống tư pháp người chưa thành niên hiệu quả của Nhật Bản với phạm vi hoạt động mang tính xã hội và rộng khắp, đặc biệt là cơ chế hướng dẫn của cảnh sát.
Thứ hai, hệ thống tư pháp người chưa thành niên của Nhật Bản đặt tòa án gia đình làm trung tâm với vai trò đặc thù. Đạo luật Người chưa thành niên hiện tại, về nguyên tắc, quy định việc xử lý người chưa thành niên với các biện pháp bảo vệ. Dựa trên quan điểm cho rằng, đối với người chưa thành niên, sự trưởng thành và phát triển lành mạnh của người chưa thành niên phải được ưu tiên hơn việc trừng phạt. Theo đó, tòa án gia đình chỉ đưa ra phán quyết về các biện pháp bảo vệ chứ không đưa ra hình phạt hình sự, nếu nhận thấy việc áp dụng hình phạt hình sự là cần thiết, tòa án gia đình sẽ chuyển tiếp vụ án sang hệ thống tố tụng thông thường.
Tòa án gia đình tại Nhật Bản không chỉ đóng vai trò tư pháp (xác định hành vi vi phạm pháp luật có xảy ra hay không), mà còn là vai trò như một cơ quan phúc lợi (phán quyết liệu các biện pháp bảo vệ có cần thiết dựa trên đánh giá nguyên nhân của sự vi phạm pháp luật và các yếu tố khác để ngăn chặn. Khi đưa ra phán quyết, tòa án nhìn vào hành vi, tính cách và môi trường của người chưa thành niên và người giám hộ của người chưa thành niên hoặc những người khác có liên quan, sử dụng kiến thức y tế, tâm lý, sư phạm, xã hội học và kiến thức kỹ thuật khác với sự hỗ trợ của điều tra viên thuộc tòa án gia đình). Do đó, để thực hiện hiệu quả hai chức năng này, một cấu trúc xét xử mang tính giám đốc điều hành được áp dụng; tòa án gia đình của Nhật Bản có thẩm quyền đặc biệt trong việc nắm quyền chủ động thực hiện điều tra. Bên cạnh đó, công tố viên chỉ có thể tham dự phiên tòa khi có lệnh của tòa trong một số trường hợp nhất định nhằm tránh tối đa việc tiếp xúc của người chưa thành niên với các công tố viên nhằm giảm thiểu tác động của hệ thống tố tụng hình sự chính thức đối với người chưa thành niên.
Thứ ba, hệ thống vẫn duy trì việc xét xử của tòa án thông thường đối với người chưa thành niên. Hệ thống chuyển tiếp giữa tòa án gia đình và hệ thống tố tụng thông thường rất linh hoạt, tòa án gia đình có thể chuyển tiếp vụ án sang công tố viên và để tòa án thông thường xử lý, và tòa án thông thường sau khi tiếp nhận vụ án có thể chuyển tiếp vụ án lại cho tòa án gia đình nếu nhận thấy việc áp dụng biện pháp bảo vệ có lợi hơn cho người chưa thành niên. Trong trường hợp này, về lý thuyết, tòa án gia đình có thể chuyển tiếp người chưa thành niên sang hệ thống tố tụng thông thường một lần nữa nếu muốn, tuy nhiên, trên thực tế tòa án gia đình sẽ giữ vụ án lại để tránh ảnh hưởng tới người chưa thành niên./.
