Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại Công văn số 2035/TTKQH-TCNS ngày 11 tháng 6 năm 2018 và ý kiến của Phó Thủ tướng Chính phủ Trịnh Đình Dũng tại Văn bản số 5925/VPCP-CN ngày 22 tháng 6 năm 2018 của Văn phòng Chính phủ, theo quy định của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã lập hồ sơ lập đề nghị xây dựng dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc miễn thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản (giai đoạn từ ngày 01 tháng 7 năm 2011 đến ngày 31 tháng 12 năm 2013) và miễn thu tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước (giai đoạn từ ngày 01 tháng 01 năm 2013 đến ngày 31 tháng 8 năm 2017).

Luật Khoáng sản số 60/2010/QH12 đã được Quốc hội khóa XII thông qua ngày 17 tháng 11 năm 2010 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2011, theo đó, lần đầu tiên quy định về thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản tại Điều 77, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết nội dung này. Bộ Tài nguyên và Môi trường đã chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành có liên quan xây dựng, trình Chính phủ ban hành Nghị định số 203/2013/NĐ-CP quy định về phương pháp tính, mức thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản, có hiệu lực thi hành từ ngày 20 tháng 01 năm 2014. Việc thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản là chính sách mới, phức tạp, đã thay đổi từ việc quyền khai thác khoáng sản trước đây không thu tiền, nay phải trả tiền; việc quy định phương pháp tính gặp khó khăn, do phải tổng hợp hồ sơ cấp phép khai thác khoáng sản trải qua nhiều thời kỳ khác nhau; phương thức thu tiền đối với Giấy phép khai thác hiện vẫn đang khai thác gặp khó khăn do trước đây khi triển khai lập dự án đầu tư khai thác chưa được đề cập, do đó, cần nhiều thời gian nghiên cứu, hoàn thiện quy định về nội dung này để đảm bảo tính khả thi của văn bản sau khi được ban hành.

Luật Tài nguyên nước số 17/2012/QH13 được Quốc hội khóa XIII thông qua ngày 21 tháng 6 năm 2012, có hiệu lực kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2013 để thay thế Luật Tài nguyên nước năm 1998. Theo đó, lần đầu tiên Luật Tài nguyên nước năm 2012 quy định về tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước. Qua gần 06 năm thực hiện Luật, quy định này đã thực sự đi vào thực tiễn hoạt động khai thác tài nguyên nước. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện có một số vướng mắc cần tháo gỡ đối với số tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước giai đoạn từ ngày 01 tháng 01 năm 2013 đến ngày 31 tháng 8 năm 2017.
Tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước là một trong những quy định hoàn toàn mới của Luật Tài nguyên nước. Đây là một chính sách lần đầu tiên được áp dụng ở Việt Nam nhằm nâng cao ý thức sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả, đồng thời bước đầu tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước và cũng mới chỉ áp dụng đối với một số hoạt động khai thác nước có lợi thế như: thủy điện, sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, chưa thu tiền với hoạt động sản xuất nông nghiệp (sử dụng nhiều nước nhất, khoảng 70%), sinh hoạt của nhân dân.
Theo quy định của Nghị định, tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước là loại tiền gián thu, người sử dụng nước sau cùng phải trả tiền. Theo đó toàn bộ tổ chức, cá nhân sinh sống và hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam có sử dụng nước cho các mục đích phải nộp tiền theo quy định của Nghị định sẽ là đối tượng phải chi trả tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước. Còn các doanh nghiệp khai thác nước chỉ là người thu hộ và được hạch toán vào chi phí giá thành sản xuất.
Nghị định có hiệu lực thi hành từ 01/9/2017, nếu thực hiện hồi tố, truy thu tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước từ thời điểm Nghị định có hiệu lực trở về trước, đến ngày Luật có hiệu (01/01/2013) thì sẽ rất khó khăn và không bảo đảm tính khả thi vì thực tế là các doanh nghiệp có khai thác nước đã quyết toán chi phí năm, công bố lỗ, lãi, nộp các khoản thuế. Đồng thời, thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ các doanh nghiệp để phát triển sản xuất, kinh doanh, trên cơ sở ý kiến chỉ đạo của Uỷ ban thường vụ Quốc hội tại Công văn số 2035/TTKQH-TCNS về việc miễn thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản giai đoạn từ ngày 01/7/2011 đến ngày 31/12/2013, Bộ Tài nguyên và Môi trường kiến nghị Chính phủ kính báo cáo và trân trọng đề nghị Ủy ban thường vụ Quốc hội báo cáo Quốc hội cho phép miễn việc thu tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước từ ngày 01 tháng 01 năm 2013 đến ngày 31 tháng 8 năm 2017.
Từ những phân tích nêu trên, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã đề nghị xây dựng Nghị quyết của Quốc hội về việc miễn thu tiền cấp quyền khai thác đối với phần trữ lượng khoáng sản đã khai thác giai đoạn từ ngày 01 tháng 7 năm 2011 đến ngày 31 tháng 12 năm 2013 và miễn thu tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước giai đoạn từ ngày 01 tháng 01 năm 2013 đến ngày 31 tháng 8 năm 2017.
Tại cuộc họp, có nhiều ý kiến thành viên Hội đồng thẩm định góp ý về sự cần thiết phải xây dựng Nghị quyết, việc đánh giá chính sách của Nghị quyết tại Báo cáo đánh giá tác động chính sách.
Trên cơ sở ý kiến của các thành viên tham dự cuộc họp, ông Nguyễn Hồng Hải, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật dân sự - kinh tế, Bộ Tư pháp - chủ trì cuộc họp kết luận: đề nghị xây dựng Nghị quyết về cơ bản đã đáp ứng đầy đủ các nội dung theo quy định của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 và Nghị định số 34/2016/NĐ-CP ngày 14/5/2016 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đồng thời, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo bổ sung báo cáo đánh giá tác động về thủ tục hành chính của dự thảo Nghị định nếu có vì có liên quan đến thủ tục hành chính, rà soát các cơ sở pháp lý, cơ sở thực tiến bổ sung vào Tờ trình của đề nghị để tăng tính cần thiết xây dựng Nghị quyết. Về nội dung, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu ý kiến thành viên Hội đồng thẩm định, tiếp tục chỉnh lý, hoàn thiện trước khi trình Chính phủ, đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật và tuân thủ trình tự, thủ tục của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015./.

Phạm Thị Ninh
Vụ Các vấn đề chung về xây dựng pháp luật