Thực hiện phân công của Chính phủ về việc “Chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương cải thiện chỉ số Cải thiện chất lượng các quy định của pháp luật thuộc bộ chỉ số Đổi mới sáng tạo (GII)”, trong 6 tháng đầu năm 2021, Bộ Tư pháp đã tích cực, chủ động, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương tổ chức triển khai thực hiện nhiệm vụ và đã đạt được một số kết quả nhất định.
Thứ nhất, về công tác xây dựng, ban hành VBQPPL
- Về lập đề nghị xây dựng VBQPPL: Từ ngày 01/01/2021 đến ngày 31/5/2021, các bộ, cơ quan ngang bộ đã lập đề nghị xây dựng 04 luật, 01 nghị quyết, 01 nghị định; UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương trình HĐND cùng cấp 118 đề nghị xây dựng nghị quyết. Về cơ bản, các đề nghị xây dựng VBQPPL đã được bộ, ngành, địa phương đầu tư chuẩn bị kỹ lưỡng hơn, tập trung vào nội dung chính sách được đề xuất, có đánh giá tác động và khả năng thực hiện của chính sách.
- Về xây dựng, trình dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết:  
Trong 6 tháng đầu năm 2021, theo phân công của Thủ tướng Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ có nhiệm vụ trình Chính phủ xem xét, cho ý kiến 06 dự án luật^([1]). Tại Phiên chuyên đề về xây dựng pháp luật tháng 6, dự kiến Chính phủ sẽ xem xét cho ý kiến đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung Phụ lục về Danh mục chỉ tiêu thống kê quốc gia của Luật Thống kê. Dự án này đang được đề nghị bổ sung vào Chương trình năm 2021.
Theo Nghị quyết số 106/2020/QH14 ngày 10/6/2020 của Quốc hội về Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2021, điều chỉnh Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2020, tại Kỳ họp thứ 11, Chính phủ có nhiệm vụ phối hợp chỉnh lý trình Quốc hội thông qua 03 dự án luật (Luật Giao thông đường bộ (sửa đổi); Luật Phòng, chống ma túy (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống nhiễm vi rút gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người (HIV/AIDS)).
Sau khi điều chỉnh Chương trình, Chính phủ chỉ có nhiệm vụ phối hợp chỉnh lý, trình Quốc hội khóa XIV tại Kỳ họp thứ 11 xem xét thông qua đối với 01 dự án Luật Phòng, chống ma túy (sửa đổi). Ngày 30/3/2021, Quốc hội đã thông qua Luật Phòng, chống ma túy (sửa đổi).
- Xây dựng, ban hành văn bản quy định chi tiết:
Theo kế hoạch, các bộ, cơ quan ngang bộ có nhiệm vụ xây dựng, trình ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền 51 văn bản (32 nghị định, 03 quyết định, 16 thông tư) quy định chi tiết các luật, nghị quyết đã có hiệu lực. Kết quả đến ngày 03/6/2020, đã ban hành được 40/51 văn bản.
- Xây dựng, ban hành VBQPPL của địa phương: từ ngày 01/01/2021 đến ngày 31/05/2021, HĐND cấp tỉnh đã ban hành 281 nghị quyết, UBND cấp tỉnh đã ban hành 797 quyết định. Các VBQPPL được ban hành đúng trình tự, thủ tục quy định của Luật năm 2015, Luật năm 2020; bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp; phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương.
Thứ hai, về công tác rà soát, kiểm tra VBQPPL
- Về công tác rà soát VBQPPL: các bộ, ngành tiếp tục tập trung thực hiện Quyết định số 236/QĐ-TTg ngày 12/02/2020 của Thủ tướng Chính phủ về việc thành lập Tổ công tác về rà soát VBQPPL; nhiệm vụ “tiếp tục rà soát hệ thống pháp luật, đề xuất sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới các VBQPPL” theo Nghị quyết số 45/NQ-CP ngày 16/4/2021 của Chính phủ và Công văn số 514/TTg-PL ngày 22/4/2021 của Thủ tướng Chính phủ về rà soát, kiến nghị sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật gây vướng mắc, ách tắc, cản trở hoạt động đầu tư, kinh doanh và đời sống xã hội.
Ngày 28/5/2021, Bộ Tư pháp ban hành Báo cáo số 93/BC-BTP báo cáo Thủ tướng Chính phủ về việc chỉnh lý dự thảo Quyết định ban hành Danh mục VBQPPL cần sửa đổi, bổ sung, ban hành mới và tình hình tiếp tục rà soát VBQPPL (gồm: 16 luật, 12 nghị định, 04 văn bản do Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ ban hành).
   - Về công tác kiểm tra, xử lý VBQPPL: từ ngày 01/01/2021 đến ngày 31/05/2021, Bộ Tư pháp đã kiểm tra theo thẩm quyền đối với 925 văn bản (gồm 75 văn bản của các bộ, cơ quan ngang bộ; 850 văn bản của chính quyền cấp tỉnh), phát hiện và kết luận, kiến nghị xử lý 03 văn bản trái pháp luật về nội dung, thẩm quyền; ngoài ra, trên cơ sở kết quả kiểm tra văn bản về lĩnh vực giá do cơ quan cấp bộ và chính quyền địa phương ban hành và kết quả kiểm tra của các Đoàn công tác liên ngành trong năm 2020, Bộ Tư pháp đã ban hành kết luận, kiến nghị xử lý 63 văn bản của các địa phương trái pháp luật về nội dung, thẩm quyền.
Bên cạnh kết quả đạt được, công tác xây dựng VBQPPL, cải thiện chất lượng các quy định của pháp luật vẫn còn một số tồn tại, hạn chế như: (i) tiến độ xây dựng, ban hành văn bản quy định chi tiết còn chậm so với kế hoạch; (ii) việc gắn kết giữa xây dựng pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật trong một số lĩnh vực chưa thực sự hiệu quả, cơ chế đảm bảo cho người dân giám sát thi hành pháp luật còn chưa thực sự phát huy hiệu quả trong thực tiễn; (iii) việc kiểm tra, rà soát, xử lý văn bản tại một số cơ quan cấp bộ và cấp tỉnh chưa thực sự đạt chất lượng, đầy đủ theo quy định; việc phát hiện, xử lý một số văn bản trái pháp luật còn chưa kịp thời.
Những tồn tại, hạn chế nêu trên xuất phát từ một số nguyên nhân sau đây:
- Nguyên nhân khách quan: (i) trong 6 tháng đầu năm 2021, dịch bệnh Covid-19 đã ảnh hưởng rất lớn đến đời sống kinh tế - xã hội của nước ta. Chính phủ, các bộ phải tập trung nguồn lực cho công tác phòng, chống và khắc phục hậu quả dịch bệnh, xây dựng một số VBQPPL đặc thù cho việc hỗ trợ người dân, doanh nghiệp ứng phó với dịch bệnh Covid-19, vì vậy công tác xây dựng, ban hành văn bản quy định chi tiết có độ trễ so với tiến độ được phân công. Bên cạnh đó, nhiều vấn đề kinh tế, xã hội mới, phức tạp nảy sinh, nhất là trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đã dẫn tới những bất cập trong hệ thống pháp luật hiện hành; (ii) nguồn lực, kinh phí chưa đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong khi khối lượng công việc là rất lớn, tính chất công việc khó, phạm vi tác động rộng.
- Nguyên nhân chủ quan: (i) công tác phối hợp trong xây dựng một số VBQPPL còn chưa chủ động, kịp thời và chặt chẽ; việc thực hiện quy trình xây dựng VBQPPL của một số bộ, ngành, địa phương chưa tuân thủ theo quy định, ảnh hưởng đến chất lượng các quy định pháp luật; (ii) cán bộ làm công tác xây dựng pháp luật, pháp chế tại các bộ, ngành và địa phương còn thiếu về số lượng, năng lực một bộ phận công chức làm công tác xây dựng pháp luật chưa đáp ứng được yêu cầu; (iii) việc xem xét, xử lý trách nhiệm cơ quan, cá nhân liên quan đến việc ban hành văn bản trái pháp luật nhìn chung chưa được thực hiện thỏa đáng, mới ở mức độ rút kinh nghiệm, phê bình.
Từ thực trạng nêu trên, để kịp thời khắc phục những tồn tại, hạn chế trong việc thực hiện nhiệm vụ cải thiện Chỉ số cải thiện chất lượng các quy định của pháp luật, trong thời gian tới, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ, ngành, địa phương cần tiếp tục quan tâm, thực hiện một số giải pháp sau đây:
- Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương: (i) ưu tiên nguồn lực thực hiện các giải pháp cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia nêu tại Nghị quyết số 02/NQ-CP ngày 01/01/2021 của Chính phủ; (ii) xử lý triệt để tình trạng chậm, nợ ban hành văn bản quy định chi tiết, kiểm điểm, xác định rõ hình thức xử lý trách nhiệm của cơ quan, cá nhân, đặc biệt là đối với người đứng đầu cơ quan, đơn vị; (iii) triển khai thực hiện toàn diện, thống nhất, hiệu quả Chỉ thị số 43/CT-TTg ngày 11/12/2020 về nâng cao chất lượng công tác xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật và tăng cường hiệu quả thi hành pháp luật; (iv) thực hiện có chất lượng, hiệu quả nhiệm vụ rà soát hệ thống pháp luật, đề xuất sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới các VBQPPL; xem xét, xử lý trách nhiệm đối với đơn vị, cá nhân liên quan đến việc ban hành văn bản trái pháp luật theo quy định.
- Bộ, ngành, địa phương: (i) thực hiện nghiêm Luật Ban hành VBQPPL năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2020); (ii) tiếp tục chú trọng đầu tư nguồn lực cho công tác soạn thảo, trình các dự án luật, pháp lệnh thuộc Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2021, nhất là các dự án về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, tạo môi trường đầu tư, kinh doanh, kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp; (iii) tập trung nguồn lực tổ chức soạn thảo văn bản quy định chi tiết đảm bảo chất lượng, đúng thời hạn theo quy định; (iv) tập trung rà soát, sửa đổi, bổ sung VBQPPL không khả thi, cản trở đầu tư kinh doanh, gây khó khăn, phiền hà cho doanh nghiệp.

 

---